Bụi mịn là gì? Tác hại của bụi mịn đến sức khỏe con người

Trong những ngày gần đây, cụm từ "Bụi mịn" hay "Chỉ số AQI" đã trở thành nỗi ám ảnh đối với cư dân tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Không chỉ đơn thuần là những hạt bụi gây bẩn quần áo, bụi mịn là một "sát thủ thầm lặng" có khả năng xâm nhập sâu vào cơ thể, gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe.

Dưới đây hãy cùng Faster tìm hiểu bụi mịn là gì? và những tác hại của chúng tới sức khỏe của chúng ta nhé!

1. Bụi mịn là gì? Phân loại các loại bụi mịn phổ biến

Bụi mịn (Particulate Matter - ký hiệu là PM) là các hạt chất lỏng hoặc rắn trôi nổi trong không khí. Chúng có kích thước siêu nhỏ, thường chỉ được nhìn thấy dưới kính hiển vi điện tử.

Dựa vào kích thước đường kính, bụi mịn được chia thành các nhóm chính:

• Bụi mịn PM10: Các hạt có đường kính từ 2.5 đến 10 micromet (khoảng bằng 1/7 sợi tóc người).
• Bụi mịn PM2.5: Các hạt có đường kính nhỏ hơn 2.5 micromet. Đây là loại bụi nguy hiểm nhất vì có khả năng đi sâu vào phế nang phổi và máu.
• Bụi siêu mịn PM1.0 và PM0.1: Có kích thước nhỏ hơn 1 micromet, có thể xuyên qua mọi hàng rào bảo vệ của cơ thể để tấn công trực tiếp vào tế bào.

Một sợi tóc người có độ dày khoảng 50 - 70 micromet. Như vậy, bụi PM2.5 nhỏ hơn khoảng 30 lần so với sợi tóc của bạn.

2. Nguyên nhân gây bụi mịn trong không khí

Bụi mịn không tự nhiên sinh ra với nồng độ cao mà là kết quả của các hoạt động tự nhiên và nhân tạo:

• Khí thải từ xe máy, ô tô sử dụng nhiên liệu hóa thạch (Xăng, dầu diesel) là nguồn phát thải PM2.5 lớn nhất tại các thành phố.
• Hoạt động công nghiệp và xây dựng không được che chắn kỹ lưỡng giải phóng một lượng khổng lồ bụi PM10.
• Việc đốt rác thải nông nghiệp (Rơm rạ), sử dụng bếp than tổ ong, hay thậm chí là nấu nướng trong gia đình cũng đóng góp vào sự gia tăng nồng độ bụi mịn trong nhà.
• Cháy rừng, bụi sa mạc hoặc các vụ phun trào núi lửa là những nguồn phát sinh bụi mịn tự nhiên, dù tần suất không liên tục như hoạt động của con người.

3. Tác hại của bụi mịn đến sức khỏe con người

Không chỉ gây ra những khó chịu tức thời mà còn để lại những di chứng nghiêm trọng, âm thầm tàn phá các hệ cơ quan trong cơ thể.

3.1. Gây kích ứng mắt, mũi, họng

Khi tiếp xúc với nồng độ bụi cao, cơ thể sẽ phản ứng ngay lập tức để bảo vệ các niêm mạc hở:

• Mắt: Gây đỏ mắt, ngứa, chảy nước mắt và viêm kết mạc.
• Mũi và họng: Bụi mịn gây kích ứng niêm mạc, dẫn đến hắt hơi liên tục, chảy nước mũi và đau rát cổ họng. Đây là phản ứng tự nhiên của cơ thể nhằm đẩy các vật thể lạ ra ngoài.

3.2. Khó thở, đau đầu, ho, dị ứng

Khi bụi mịn vượt qua hàng rào lọc của mũi và đi sâu vào đường hô hấp:

• Hệ hô hấp: Gây ra các cơn ho khan, ho có đờm và cảm giác tức ngực, khó thở.
• Hệ thần kinh: Bụi mịn có thể gây thiếu oxy lên não hoặc kích thích phản ứng viêm hệ thống, dẫn đến những cơn đau đầu, chóng mặt và mệt mỏi kéo dài.
• Dị ứng da: Các hạt bụi siêu nhỏ có thể bám vào lỗ chân lông, gây viêm da, mụn trứng cá và các tình trạng dị ứng da nghiêm trọng.

3.3. Gây bệnh hô hấp, tim mạch

Đây là giai đoạn nguy hiểm nhất khi bụi mịn tích tụ lâu ngày trong cơ thể:

• Bệnh hô hấp: Bụi mịn làm trầm trọng hơn bệnh hen suyễn, gây viêm phế quản mãn tính và bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD).
• Hệ tim mạch: Các hạt bụi siêu nhỏ có khả năng xuyên qua phế nang để đi vào máu. Chúng gây viêm mạch máu, làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch, dẫn đến cao huyết áp, nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

3.4. Tăng nguy cơ ung thư phổi

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp bụi mịn vào nhóm chất gây ung thư hàng đầu. Sự hiện diện của các kim loại nặng và hợp chất hữu cơ độc hại trên bề mặt hạt bụi khi đi sâu vào tế bào phổi có thể làm biến đổi cấu trúc DNA, dẫn đến sự hình thành các khối u ác tính.

3.5. Tác hại đặc biệt với trẻ em, người già, người có bệnh nền

Không phải ai cũng chịu tác động giống nhau, một số nhóm đối tượng sẽ đối mặt với nguy cơ cao hơn:

• Trẻ em: Hệ hô hấp đang trong quá trình hoàn thiện và tốc độ thở nhanh hơn người lớn, khiến trẻ hấp thụ lượng bụi lớn hơn so với trọng lượng cơ thể.
• Người già: Hệ thống miễn dịch suy giảm và các cơ quan đã bị lão hóa khiến khả năng tự đào thải bụi mịn trở nên kém hiệu quả.
• Người có bệnh nền: Những người vốn đã mắc bệnh tim mạch hoặc hô hấp sẽ dễ bị kích phát các cơn kịch phát nguy hiểm đến tính mạng khi chất lượng không khí ở mức xấu.

Bụi mịn không phải là một vấn đề xa lạ, nhưng sự nguy hiểm của nó nằm ở đặc tính "vô hình" và "tích tụ". Việc trang bị kiến thức về bụi mịn là gì không chỉ giúp bạn hiểu rõ kẻ thù của sức khỏe, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm bảo vệ môi trường chung.

Hãy bắt đầu từ những hành động nhỏ nhất như kiểm tra chỉ số AQI mỗi sáng, sử dụng khẩu trang đạt chuẩn khi ra đường và duy trì một không gian sống xanh ngay trong chính ngôi nhà của mình.